الوار حتی بعد از برش و تبدیل شدن به یک محصول چوبی، همچنان تحت تأثیر محیط اطراف خود قرار دارد. ممکن است چوبی که در روز اول رنگی روشن و یکنواخت دارد، پس از مدتی کمی تیرهتر، زردتر، خاکستری یا حتی لکهدار به نظر برسد. اما آیا هر تغییر رنگی به معنی خراب شدن الوار است؟ قطعاً نه.
نور خورشید، رطوبت، تماس با هوا، نوع چوب، مواد شیمیایی، قارچهای لکهزا و در مراحل پیشرفتهتر قارچهای پوسیدگی، همگی میتوانند ظاهر چوب را تغییر دهند. بنابراین تشخیص اینکه یک تغییر رنگ طبیعی است یا یک هشدار جدی، فقط با نگاه کردن به «تیره یا روشن شدن» چوب ممکن نیست. برخی تغییرات صرفاً ظاهری هستند، در حالی که تغییرات دیگر میتوانند همراه با افت خواص مکانیکی و تخریب ساختار چوب باشند.
۱. چرا الوار به مرور روشنتر یا تیرهتر میشود؟
یکی از دلایل اصلی تغییر رنگ الوار، قرار گرفتن آن در معرض نور و شرایط محیطی است.
نور خورشید، به خصوص بخش فرابنفش آن، روی ترکیبات شیمیایی سطح چوب اثر میگذارد. در نتیجه ممکن است رنگ اولیه چوب به مرور تغییر کند. این فرآیند بخشی از چیزی است که به آن «پیرشدگی یا هوازدگی چوب» گفته میشود.
اگر الوار برای مدت طولانی در فضای بیرونی و بدون پوشش مناسب قرار بگیرد، علاوه بر نور، باران، رطوبت، گرما، سرما و سایش ناشی از عوامل محیطی نیز روی سطح آن اثر میگذارند. نتیجه میتواند تغییر رنگ، زبر شدن سطح و ایجاد ترکهای سطحی باشد.
بنابراین اگر یک الوار طبیعی بعد از مدتی کمی تغییر رنگ داده، این موضوع به تنهایی دلیل کافی برای بیکیفیت یا پوسیده بودن آن نیست.
۲. چرا رنگ الوار در فضای باز سریعتر تغییر میکند؟
تفاوت اصلی فضای باز با محیط داخلی، شدت و تنوع عوامل محیطی است.
الوار در فضای بیرونی ممکن است در طول یک روز با چند وضعیت متفاوت مواجه شود: تابش مستقیم خورشید، افزایش دما، کاهش دما، رطوبت هوا، بارندگی و خشک شدن مجدد.
این چرخههای مکرر میتوانند به مرور سطح چوب را تغییر دهند. حتی اگر تغییر رنگ در ابتدا بسیار جزئی باشد، با ادامه قرار گرفتن در معرض محیط، ظاهر چوب میتواند تفاوت محسوسی با رنگ اولیه پیدا کند.
به همین دلیل الوارهایی که برای نمای ساختمان، مبلمان فضای باز، سازههای چوبی یا سایر کاربردهای بیرونی استفاده میشوند، معمولاً به محافظت سطحی مناسب نیاز دارند.
پوششهای مناسب میتوانند سرعت تغییرات ناشی از نور و رطوبت را کاهش دهند؛ البته نوع پوشش باید متناسب با کاربرد و شرایط محیطی انتخاب شود.
۳. تغییر رنگ ناشی از رطوبت چه شکلی است؟
رطوبت فقط باعث خیس شدن چوب نمیشود؛ میتواند شرایطی ایجاد کند که ظاهر و حتی دوام الوار تحت تأثیر قرار بگیرد.
وقتی سطح چوب مرتباً خیس و خشک میشود، ممکن است تفاوت رنگ در بخشهای مختلف آن ایجاد شود. اگر یک قسمت از الوار بیشتر در معرض آب قرار داشته باشد، احتمال دارد رنگ آن با قسمت خشکتر متفاوت شود.
موضوع مهمتر این است که رطوبت بالا میتواند شرایط مناسبی برای رشد برخی قارچها فراهم کند. قارچهای تخریبکننده چوب برای رشد به شرایط مناسب رطوبتی و دمایی نیاز دارند.
۴. لکههای سیاه یا آبی روی الوار همیشه به معنی پوسیدگی نیستند
این یکی از اشتباهات رایج در تشخیص کیفیت چوب است.
برخی قارچها باعث ایجاد لکههای رنگی روی چوب میشوند، بدون اینکه الزاماً همانند قارچهای پوسیدگی، ساختار اصلی چوب را به شکل قابلتوجهی تخریب کنند.
به این ترتیب ممکن است روی سطح الوار لکههای آبی، خاکستری، سیاه یا سایر تغییرات رنگی مشاهده شود، اما صرف وجود این لکهها به معنی پوسیده بودن قطعه نیست.
البته این موضوع به معنی بیاهمیت بودن لکهها هم نیست. حضور قارچهای لکهزا نشان میدهد که شرایطی مانند رطوبت برای رشد قارچ فراهم بوده و در برخی شرایط، همین محیط میتواند خطر مشکلات بعدی را افزایش دهد. منابع فنی نیز بین لکههای قارچی و قارچهای واقعی پوسیدگی تفاوت قائل میشوند.
۵. چه زمانی تغییر رنگ الوار میتواند نشانه پوسیدگی باشد؟
اینجا تفاوت مهمی وجود دارد.
پوسیدگی فقط یک تغییر ظاهری نیست؛ در این حالت ساختار چوب نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. در مراحل ابتدایی ممکن است تغییر رنگ یکی از نشانهها باشد، اما با پیشرفت تخریب، ویژگیهای فیزیکی چوب نیز تغییر میکنند.
۶. تفاوت پوسیدگی قهوهای و سفید؛ رنگ چه چیزی را لو میدهد؟
یکی از جذابترین نکات درباره تغییر رنگ چوب، تفاوت ظاهری انواع پوسیدگی است.
در پوسیدگی قهوهای، قارچ بخش قابل توجهی از سلولز چوب را تجزیه میکند و چوب معمولاً رنگ قهوهایتری پیدا میکند. در مراحل پیشرفته ممکن است چوب منقبض شود، ترکهای عرضی ایجاد کند و حتی به قطعات شکننده یا پودری تبدیل شود.
در پوسیدگی سفید، بخشهایی از لیگنین و سلولز تخریب میشوند و چوب ممکن است نسبت به رنگ طبیعی خود روشنتر یا سفیدتر به نظر برسد. این نوع تخریب نیز میتواند به مرور خواص مکانیکی چوب را کاهش دهد.
پس برخلاف تصور رایج، «تیره شدن» تنها رنگ مرتبط با پوسیدگی نیست؛ بعضی انواع تخریب میتوانند باعث روشن یا بیرنگ شدن چوب نیز شوند.
۷. چرا یک قسمت الوار تغییر رنگ میدهد ولی قسمت دیگر سالم میماند؟
اگر تغییر رنگ فقط در یک بخش از الوار دیده شود، باید شرایط همان قسمت را بررسی کرد.
ممکن است آن بخش در تماس با آب بوده، تهویه مناسبی نداشته، در معرض نور مستقیم قرار گرفته یا با سطح مرطوبی تماس داشته باشد.
همچنین محل برش، ترک یا آسیب سطحی میتواند شرایط متفاوتی نسبت به بخش سالم چوب ایجاد کند.
قارچها نیز الزاماً تمام سطح یک قطعه را به یک شکل تحت تأثیر قرار نمیدهند. شرایط رطوبتی، دمایی و میزان دسترسی به هوا در نقاط مختلف میتواند متفاوت باشد.
۸. آیا تغییر رنگ الوار روی مقاومت آن هم اثر میگذارد؟
هر تغییر رنگی الزاماً باعث کاهش مقاومت نمیشود.
برای مثال، برخی تغییرات سطحی ناشی از هوازدگی ممکن است در درجه اول روی ظاهر چوب اثر بگذارند. اما وقتی تغییر رنگ با پوسیدگی واقعی همراه باشد، مسئله کاملاً متفاوت است.
قارچهای پوسیدگی میتوانند به تدریج اجزای ساختاری چوب را تخریب کنند. در مراحل اولیه ممکن است مقاومت ضربهای کاهش پیدا کند و با پیشرفت پوسیدگی، مقاومت خمشی و سایر ویژگیهای مکانیکی نیز افت کنند.
بنابراین اگر الوار قرار است در یک کاربرد باربر استفاده شود، مشاهده تغییر رنگ غیرعادی نباید صرفاً یک مسئله ظاهری تلقی شود.
۹. یک تست ساده برای تشخیص تغییر رنگ طبیعی از مشکل جدی
هیچ آزمایش خانگی نمیتواند جای بررسی تخصصی را بگیرد، اما میتوان چند نشانه ساده را بررسی کرد.
ابتدا به الگوی تغییر رنگ نگاه کنید. تغییر رنگ یکنواخت ناشی از نور معمولاً با لکههای موضعی و غیرعادی تفاوت دارد.
بعد با دقت سطح چوب را بررسی کنید. آیا بافت آن مثل بخش سالم است یا نرم و شکننده شده؟ آیا ترکهای غیرعادی دیده میشود؟ آیا بوی غیرمعمول یا آثار رطوبت وجود دارد؟
اگر فقط رنگ تغییر کرده اما سختی، بافت و ساختار الوار سالم به نظر میرسد، احتمال اینکه با یک تغییر سطحی مواجه باشیم بیشتر است. اما ترکیب تغییر رنگ با نرمی، خردشدگی یا ترکهای مشخص، نیاز به بررسی دقیقتر دارد.
چگونه از تغییر رنگ و تخریب الوار جلوگیری کنیم؟
جلوگیری کامل از تغییر رنگ طبیعی چوب همیشه ممکن نیست؛ به خصوص اگر الوار در فضای باز استفاده شود. اما میتوان سرعت آن را کاهش داد.
محافظت از چوب در برابر رطوبت مداوم، جلوگیری از تماس مستقیم با آب و زمین، ایجاد تهویه مناسب و استفاده از پوشش مناسب برای کاربرد موردنظر، از اقدامات مهم هستند.
همچنین باید از ایجاد شرایطی که رطوبت برای مدت طولانی در چوب باقی بماند جلوگیری کرد. قارچهای تخریبکننده برای رشد به شرایط محیطی مناسب نیاز دارند و کنترل رطوبت یکی از مهمترین بخشهای پیشگیری از تخریب زیستی چوب است.
جمعبندی؛ هر تغییر رنگی زنگ خطر نیست
تغییر رنگ الوار میتواند دلایل کاملاً متفاوتی داشته باشد. نور خورشید، هوازدگی، رطوبت، واکنشهای شیمیایی، لکههای قارچی و پوسیدگی هرکدام میتوانند ظاهر چوب را تغییر دهند، اما نتیجه و میزان خطر آنها یکسان نیست.
اگر الوار فقط به دلیل نور و شرایط طبیعی محیط کمی تغییر رنگ داده باشد، این اتفاق لزوماً نشانه خراب شدن آن نیست. اما وقتی تغییر رنگ همراه با نرمی، ترک، خردشدگی، بافت اسفنجی یا تغییرات غیرعادی دیگر باشد، احتمال تخریب ساختاری بیشتر میشود.
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
