دستگاه خشک کن یکی از مهمترین تجهیزات برای رساندن رطوبت الوار به میزان مناسب و آماده سازی آن برای استفاده در صنایع چوب است. اما زمانی که چند نوع چوب در اختیار دارید، ممکن است این سؤال مطرح شود که آیا میتوان همه آنها را در یک نوبت داخل دستگاه قرار داد یا هر گونه چوب باید به صورت جداگانه خشک شود؟
پاسخ کوتاه این است: در بعضی شرایط میتوان چند نوع چوب را همزمان خشک کرد، اما صرفاً متفاوت بودن نام یا گونه چوب دلیل کافی برای قرار دادن آنها در یک محموله نیست. سرعت خشک شدن، ضخامت، رطوبت اولیه، چگالی و حساسیت هر چوب به ترک و تاب برداشتن باید با یکدیگر مقایسه شوند. منابع فنی نیز توصیه میکنند که در حالت ایدهآل هر گونه جداگانه خشک شود یا فقط گونههایی با ویژگیهای خشک شدن مشابه در یک بارگیری قرار بگیرند.
چرا نمیتوان هر نوع چوبی را با هم خشک کرد؟
هر گونه چوب رفتار متفاوتی هنگام از دست دادن رطوبت دارد. بعضی الوارها سریعتر خشک میشوند و بعضی دیگر برای رسیدن به رطوبت نهایی به زمان بسیار بیشتری نیاز دارند.
حتی در یک گونه نیز تفاوتهایی مانند ضخامت، میزان رطوبت اولیه و نسبت چوب برونچوب به درونچوب میتواند سرعت خشک شدن را تغییر دهد. برای مثال، چوبهای ضخیمتر معمولاً مدت بیشتری برای خشک شدن نیاز دارند و کنترل آنها دشوارتر است.
بنابراین اگر دو چوب رفتار کاملاً متفاوتی داشته باشند، یک برنامه ثابت نمیتواند شرایط ایدهآل هر دو را در یک دستگاه خشک کن فراهم کند.
مهمترین معیار؛ برنامه خشک شدن دو چوب
هر دستگاه خشک کن چوب بر اساس مجموعهای از شرایط مانند دما، رطوبت نسبی و مدت زمان کار میکند. برای هر گونه چوب نیز ممکن است برنامه مناسب متفاوت باشد.
اگر یک چوب برای خشک شدن سریع به دمای بالاتر و رطوبت نسبی پایینتر نیاز داشته باشد و چوب دیگر به فرآیندی آرامتر احتیاج داشته باشد، قرار دادن آنها در یک محموله میتواند نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
در چنین شرایطی معمولاً باید برنامهای انتخاب شود که برای حساسترین یا دشوارترین چوب موجود در محموله ایمنتر باشد. این کار ممکن است زمان خشک شدن گونههای سریعتر را افزایش دهد، اما احتمال آسیب به چوب حساس را کاهش میدهد. منابع فنی نیز برای بارهای ترکیبی بر اهمیت استفاده از شرایط محافظهکارانهتر تأکید کردهاند.
رطوبت اولیه چوبها باید نزدیک باشد
یکی از اشتباهات مهم، قرار دادن چوبی با رطوبت بسیار بالا در کنار چوبی است که قبلاً بخش زیادی از رطوبت خود را از دست داده است.
فرض کنید بخشی از الوار تازه برش خورده و رطوبت بالایی دارد، اما بخش دیگر چند ماه در هوای آزاد خشک شده است. این دو ماده رفتار یکسانی در محفظه نخواهند داشت.
چوب خشکتر و چوب مرطوبتر به شرایط متفاوتی نیاز دارند و تفاوت زیاد در رطوبت اولیه میتواند کنترل فرآیند را دشوار کند. حتی در منابع تخصصی خشک کردن چوب نیز توصیه شده است که بارهای دارای اختلاف قابل توجه در رطوبت اولیه با احتیاط بسیار بیشتری ترکیب شوند.
ضخامت الوار حتی از نوع چوب هم مهمتر میشود
فرض کنید دو نوع چوب از نظر رفتار خشک شدن نسبتاً مشابه هستند، اما یکی ضخامت ۲۵ میلیمتر و دیگری ضخامت ۵۰ میلیمتر دارد. باز هم قرار دادن آنها در یک بار ممکن است مشکلساز شود.
چوب ضخیمتر رطوبت خود را با سرعت کمتری از دست میدهد و برای رسیدن به رطوبت نهایی به زمان بیشتری نیاز دارد. در نتیجه ممکن است زمانی که تخته نازک به شرایط مطلوب رسیده، قسمت داخلی تخته ضخیم هنوز مرطوب باشد. منابع Forest Products Laboratory نیز ضخامت را یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده زمان و دشواری خشک شدن معرفی میکنند.
به همین دلیل، اگر قرار است چند نوع چوب با هم وارد دستگاه خشک کن شوند، بهتر است ضخامت آنها نیز تا حد امکان نزدیک باشد.
چگالی چوب چه تأثیری دارد؟
چگالی یکی دیگر از عواملی است که باید هنگام ترکیب چند گونه در نظر گرفته شود. چوبهای متراکم معمولاً رفتار متفاوتی نسبت به گونههای سبکتر دارند و حرکت رطوبت در آنها میتواند دشوارتر باشد.
در پژوهش Forest Products Laboratory، وزن مخصوص یا چگالی نسبی یکی از مهمترین ویژگیهای مورد استفاده برای گروهبندی گونهها بر اساس رفتار خشک شدن معرفی شده است.
بنابراین اگر قرار است دو گونه متفاوت را در یک محموله قرار دهید، بهتر است فقط به ظاهر یا اسم آنها توجه نکنید و ویژگیهای خشک شدنشان را نیز در نظر بگیرید.
چه زمانی ترکیب چند نوع چوب امکانپذیر است؟
ترکیب چند گونه زمانی منطقیتر است که شرایط اصلی آنها به یکدیگر نزدیک باشد؛ برای مثال:
رطوبت اولیه آنها تقریباً مشابه باشد.
ضخامت الوارها نزدیک به هم باشد.
سرعت خشک شدن آنها اختلاف زیادی نداشته باشد.
هر دو گونه به برنامه حرارتی و رطوبتی مشابهی نیاز داشته باشند.
حساسیت آنها به ترک، تاب و تغییر شکل خیلی متفاوت نباشد.
هدف نهایی رطوبت برای هر دو چوب یکسان یا نزدیک باشد.
در چنین شرایطی، میتوان با تنظیم مناسب برنامه دستگاه خشک کن و کنترل دقیق رطوبت، چند گونه را در یک محموله قرار داد. مطالعات مربوط به گروهبندی گونهها نیز نشان میدهد که در صورت شباهت ویژگیهای خشکشدن، ترکیب گونهها در یک خشککن امکانپذیر است.
چه زمانی باید چوبها را جداگانه خشک کرد؟
اگر اختلاف بین چوبها زیاد باشد، خشک کردن جداگانه انتخاب مطمئنتری است. این موضوع مخصوصاً زمانی اهمیت دارد که یکی از گونهها به ترک، تاب برداشتن یا سایر عیوب خشک شدن حساس باشد.
همچنین اگر ضخامتها تفاوت زیادی داشته باشند، بهتر است بارگیری جدا انجام شود. منابع تخصصی نیز توصیه میکنند که برای دستیابی به نتیجه یکنواخت، چوبهای با ضخامتهای متفاوت تا حد امکان جداگانه خشک شوند.
هنگام خشک کردن چوبهای مختلف چه چیزی را کنترل کنیم؟
اگر تصمیم دارید چند گونه را در یک نوبت وارد دستگاه خشک کن کنید، فقط دمای محفظه را بررسی نکنید. رطوبت واقعی الوار نیز باید بهصورت منظم کنترل شود.
استفاده از نمونههای کنترل یا اندازهگیری رطوبت از بخشهای مختلف بار میتواند مشخص کند که کدام قسمت سریعتر و کدام قسمت کندتر خشک شده است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است میانگین رطوبت کل بار مناسب به نظر برسد اما بعضی تختهها هنوز رطوبت بالایی داشته باشند.
همچنین چیدمان الوار باید به شکلی باشد که جریان هوا در تمام قسمتهای بار تا حد امکان یکنواخت باشد.
یک اشتباه مهم؛ انتخاب برنامه دستگاه خشک کن بر اساس چوب آسانتر
اگر چند گونه با نیازهای متفاوت را ترکیب کردهاید، نباید صرفاً برنامه چوبی را انتخاب کنید که سریعتر خشک میشود. در چنین شرایطی احتمال خشک شدن بیش از حد گونه حساستر وجود دارد.
بهتر است ویژگیهای دشوارترین چوب موجود در بار را نیز در نظر بگیرید و برنامهای انتخاب کنید که خطر ایجاد ترک، تاب یا سایر عیوب را کاهش دهد. در منابع خشککردن صنعتی نیز تأکید شده است که شرایط نامناسب و نوسان کنترل نشده دما و رطوبت میتواند به کیفیت نهایی چوب آسیب بزند.
جمع بندی
در پاسخ به سؤال آیا میتوان چند نوع چوب را همزمان داخل یک دستگاه خشک کن قرار داد؟ باید گفت: بله، اما نه بدون بررسی شرایط خشک شدن هر گونه.
اگر چوبها از نظر رطوبت اولیه، ضخامت، چگالی، سرعت خشک شدن و میزان حساسیت به عیوب شباهت داشته باشند، ترکیب آنها در یک بارگیری میتواند امکانپذیر باشد. اما اگر تفاوت این ویژگیها زیاد باشد، خشک کردن جداگانه کنترل بیشتری روی فرآیند ایجاد میکند و احتمال آسیب به الوار را کاهش میدهد.
در نهایت، هدف فقط خارج کردن رطوبت از چوب نیست؛ بلکه باید این کار به صورت یکنواخت، کنترل شده و بدون ایجاد ترک، تاببرداشتن یا تنش داخلی انجام شود. بنابراین قبل از پر کردن دستگاه خشک کن، ویژگیهای تمام الوارهای موجود را بررسی کنید و برنامهای را انتخاب کنید که با حساسترین بخش بار سازگار باشد.
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
